"Guns, Germs and Steel" ê tē-jī pō͘-hūn, Jared thê-chhut i tùi Jîn-lūi siā-hōe chìn-hòa ê lí-lūn （tē-sì chiuⁿ）, kap múi-chi̍t-ê chìn-hòa, su-iàu ê tiâu-kiāⁿ kap bīn-tùi ê khùn-lân （tē-gō͘ kàu tē-cha̍p chiuⁿ）.
Jared, in ē seng kóng hiān-siōng （tē-it kàu tē-saⁿ chiuⁿ）, liáu-āu chok-chiá the̍h-chhut khòaⁿ-hoat kap i-kēng khòaⁿ-tio̍h ê hiān-siōng pí-tùi （tē-jī kap tē-saⁿ pō͘-hūn）, liáu-āu sī tùi bī-lâi ê siūⁿ-hoat （Epilogue）.
Tē-sì chiuⁿ, ē-sái kóng-sī "Guns, Germs and Steel" ê tiong-sim.
1532 nî ê sî-chūn, Se-pan-gâ ê pō͘-tūi, in-ūi ū i-hā ê mi̍h-kiāⁿ kap kí-su̍t, Inca tè-kok bián phah, tō chha-put-to eng-kai ê su.
- Khî-peng （khiâ tī bé ê tiōng-hêng pō͘-peng）
- hóe-phàu（hóe-chhèng kap tōa-phàu）
- kǹg chò ê bú-khì kap chiàn-kah/khoe-kah
- hông-hái kí-su̍t （ùi Au-chiu sái-kòe Tāi-se-iûⁿ ê chûn kap lâng）
Lēng-gōa, Se-pan-gâ ū bûn-jī ē-sái kì-lo̍k chiàn-cheng, ū koh-khah hok-cha̍p ê chèng-hú kap khah-chē ê jîn-kháu ē-sái phah khah tn̂g ê chiàn-cheng. Siōng-bé á, mā-sī kài ū-miâ ê kì-lo̍k, Se-pan-gâ ê kam-mō͘, kî-si̍t pí chiàn-cheng thâi-sí lú chē lâng.
Jared jīn-ûi, che lóng-sī kīn-in. Tán-kàu chit-ê sî-chūn, Se-pan-gâ sèng-lī ê khó-lêng hui-siông tōa.
Oán-in leh？
Jared thê-chhut i-hā ê tiâu-kiāⁿ
- Ū khah-chē ê tōng-bu̍t kap si̍t-bu̍t ê species （bu̍t-chéng）
- Tang-sai hiòng ê tāi-lio̍k
In-ūi chit nn̄g-ê goan-in, só͘-í sī Se-pan-gâ khì Bí-chiu, m̄-sī Inca khì Au-chiu.
M̄-sī Au-chiu lâng khah-gâu, sī Au-chiu lâng, lio̍h-lio̍h-á hó-ūn, ū hoat-tián ê ki-chhó͘.
白話字轉漢字, https://suisiann.ithuan.tw/
#POJ, #白話字, #chiàn-cheng, #chiàn-lia̍k, #GunsGermsandSteel
